Gelukkig maar! Hoe ongemakkelijk zou dat zijn, als ze aan de buitenkant kunnen zien dat je faalangst hebt? Het is best wel fijn dat je een beetje privacy hebt in een wereld waar iedereen overal bezig is met labels te plakken en mensen in hokjes te duwen. Maar wat nou als je wél faalangst hebt en dit niet doorhebt van jezelf? Misschien merk je bij anderen, zoals een klasgenoot, vriend(in) of je broer of zus wel dat zij moeite hebben met dingen zoals toetsen, presentaties of sport. Maar deze onzekerheid bij jezelf herkennen? Dat is vaak een ander verhaal.
Allereerst is het goed om te weten dat faalangst veel voorkomt, veel meer dan je wellicht denkt. Maar wat is het dan? Faalangst is een situationele angst. Dat wil zeggen, op bepaalde momenten komt het opzetten en heb je er last van. Het is kort gezegd de angst om tekort te schieten of niet aan verwachtingen te voldoen. In de ene situatie heb je daar last van, in een andere situatie waar spanning aan te pas komt, heb je dat niet.
Misschien voel je bij jezelf wel eens twijfel of spanning en vraag je jezelf af: “is dit nou gewoon stress, of is het faalangst”? Om daar nu achter te komen, zal ik je laten zien welke vormen er allemaal van zijn van faalangst. Zo is makkelijker om te ontdekken of dit ook bij jou speelt, of misschien ook bij iemand die je kent.
Sociale faalangst
Je moet een presentatie houden voor de hele klas en je brein roept meteen als je voor de groep staat: “Ze gaan je vast allemaal uitlachen!”. Wanneer je sociale faalangst hebt betekent dit dat je bang bent om beoordeeld te worden. Dit kan in de klas zijn, tijdens feestje of zelfs tijdens een simpel gesprekje met iemand die je niet kent. Je voelt je daarbij constant bekeken en je verwacht van tevoren al kritiek, zelfs als die er niet is. Het liefst verdwijn je in een onzichtbaarheidsmantel (Harry Potter fans, anyone?)
Cognitieve faalangst
Heb je ooit in een toets of examen gezeten en voelde het toen alsof je hersenen spontaan een black-out kregen? Dan herken je dit voorbeeld misschien wel. Want bij cognitieve faalangst draait alles om gedachten in je hoofd. Het lijkt wel alsof daarin een duracell-konijn zit die constant dingen tettert als: “ik kan dit écht niet!” of “ik zal het wel fout hebben!”. Door al die gedachten kun je jezelf helemaal vast denken (fixed mindset) en dat maakt het leren of presteren alleen maar moeilijker. Het resultaat hiervan? Alles lijkt in slow-motion, behalve je hartslag.
Motorische faalangst
Als je aan sport doet, herken je dit mogelijk wel: je weet dat je een fantastische linkse trap hebt of je kan die dansroutine wel dromen, maar opeens voel je je zo gespannen dat het helemaal mislukt. De bal vliegt ver over het doel of jij gaat naar links terwijl de rest je danscrew naar rechts gaat… Bij motorische faalangst wil je het graag té goed doen waardoor je lichaam verkrampt. Daardoor lukken zelfs de meest simpele bewegingen ineens niet meer.
Relationele faalangst
Wat nou als je denkt dat je niet goed genoeg bent voor je vrienden of zelfs je ouders? Bij relationele faalangst ben je bang om te falen in je persoonlijke relaties. Je bent bang dat de mensen om je heen je misschien niet leuk vinden of dat ze je niet slim, aardig of grappig genoeg vinden. Dit kan je super onzeker maken, zelfs als die angst helemaal niet nodig is.
Passieve faalangst
“Ik begin morgen wel aan die opdracht”, of “morgen begin ik echt met leren”. Ken je dat uitstelgedrag bij jezelf, dat je je leerwerk of andere taken steeds verder vooruitschuift? Eigenlijk wil je het gewoon niet doen, omdat je bang bent dat het mislukt. Wanneer je passieve faalangst hebt, vermijd je situaties waarin je kunt falen. Het klinkt in eerste instantie misschien best relaxed, maar uiteindelijk leidt het vooral tot stress omdat de deadline steeds dichterbij komt en je het toch ooit een keer moet gaan doen.
Actieve faalangst
Hier lijkt het misschien alsof je juist goed bezig bent, want je werkt jezelf helemaal uit de naad. Maar het is niet omdat je het zo leuk vindt om te doen, je overdrijft zo omdat je móét presteren! Je leert urenlang voor een toets en niet omdat je het vak nou zo ontzettend interessant vindt, maar uit angst om een onvoldoende te halen. Uiteindelijk voelt het alsof je nooit goed genoeg bent, hoe hard je er ook voor werkt.
Examenvrees
Op het moment dat je toets of examen voor je neus komt te liggen beginnen je handen trillen alsof je net een hele tray energydrinks naar binnen hebt gewerkt. Examenvrees is precies dat: de angst om op de proef gesteld te worden. Hartkloppingen, zweethandjes en een brein dat alvast op examenreis is. Het is alsof er alleen maar blanco papiertjes in je hoofd zitten, precies op het moment dat je moet presteren.
Perfectionisme-gerelateerde faalangst
Als het niet 100% perfect is, voelt het alsof je hebt gefaald. Bij perfectionisme-gerelateerde faalangst stel je torenhoge eisen aan jezelf. Je wilt altijd het allerbeste resultaat hebben, liefst het hoogste cijfer van de klas en laat daarbij geen ruimte voor fouten voor jezelf. Het probleem hiervan? Als je alleen maar blijft streven naar perfectie, begin je op den duur nergens meer aan.
Conclusie
Zo zie je maar, faalangst komt voor in allerlei vormen. Van sport en relaties tot gedachten en sociale situaties. Het kan je flink in de weg zitten, maar wat denk ik het belangrijkste is om te weten: je kunt hier iets aan doen! De allereerste stap is het herkennen. Want of het nou groot of klein is, inzicht in je faalangst is de allereerste kleine stap naar verandering. En weet, niemand is perfect, je bent al goed zoals je bent!
Ik ben heel benieuwd, welke heb jij herkent bij jezelf of bij iemand in je omgeving? Laat het me weten!